EHBU (Eerste Hulp Bij Uitstellen)

Je hebt een studieproject waar je eigenlijk een week geleden aan had moeten beginnen en nu zit je een dag voor de deadline tot in de nachtelijke uurtjes te zwoegen om het af te krijgen. Of je wil solliciteren op een nieuwe baan vanuit je huidige functie, maar laat de sollicitatietermijn steeds verlopen. Of je wil al jaren iets gaan doen met theater (leuk!), maar je geeft je steeds maar niet op voor een cursus (jammer!).

Zelf heb ik ook veel last gehad van uitstelgedrag. Op de middelbare school kon ik het nog wel maskeren doordat ik goed kon leren en het niet uitmaakte als ik het huiswerk een beetje minder maakte. En bij sommige vakken gedroeg ik me juist tegengesteld: dan wilde ik het zo goed doen dat ik steevast een aantal lessen vooruit werkte.

Maar bij werkstukken was het toch mijn Uitsteller[1] die koning was. Mijn Perfectionist had daar ook een aardig woordje in te zeggen natuurlijk en dat is nog jaren zo gebleven. In mijn studietijd heb ik soms flink tegen mijn eigen uitstellerij gevochten en heb ik ook wel eens een vak laten vallen omdat ik door mijn uitstelgedrag het paper niet op tijd zou kunnen inleveren.

Uitstelgedrag op welk gebied in je leven dan ook kan leiden tot een flink gevecht met jezelf. Je wil iets, maar je komt niet vooruit. Als jij al langere tijd belangrijke dingen uitstelt, ga je misschien zelfs geloven dat je het niet meer kunt overwinnen en dat dit nu eenmaal iets is dat bij jou hoort.

Voice Dialogue kan je helpen om de verschillende factoren van je uitstelgedrag meer uit elkaar te trekken. Door je bij een grote klus die je moet aanpakken af te vragen ‘wie in jou’ daar allemaal iets van vindt, denkt en voelt kun je jezelf bevrijden van een beperkende gedachte als ‘ik BEN een uitsteller’.

Laten we eens kijken welke delen er zoal bij uitstelgedrag zijn betrokken. Allereerst is er natuurlijk de Uitsteller zelf. Het deel dat er voor zorgt dat je iets anders doet dan je eigenlijk moet en wil doen. Die liever gaat Netflixen, een leuk boek gaat lezen of gaat sporten – wat op zich gezond is, maar niet als je daardoor niet aan andere belangrijke dingen toekomt. De Uitsteller heeft echt het beste met je voor. Hij wil dat je je energie niet zomaar besteedt aan dingen die niet leuk zijn. En hij wil je beschermen tegen ongemakkelijke gevoelens, zoals de angst dat het je niet gaat lukken om je taak af te maken. Als je je te veel laat leiden door je Uitsteller presteer je minder dan je misschien zou willen. Je kunt het vaak ook voelen: het is op de korte termijn wel lekker om te gamen in plaats van geconcentreerd te werken, maar achteraf baal je dat het weer niet is gelukt om te doen wat je eigenlijk moet doen.

Een deel dat medeverantwoordelijk is voor het gedrag van de Uitsteller is je Perfectionist. Deze stelt zulke hoge eisen aan je werk dat je bang wordt om überhaupt te beginnen. Je zou het zo kunnen zien dat de Perfectionist (vaak samen met zijn strenge neefje de Innerlijke Criticus) de hele tijd allerlei opdrachtjes geeft waaraan je moet voldoen om – in de ogen van de Perfectionist -goed genoeg te zijn. “Als je iets creatiefs maakt moet het perfect zijn zodat mensen het mooi vinden.” “Dit nieuwe product moet goed zijn, want dan kun je er geld mee verdienen.” “Deze blog moet wel duidelijk, gestructureerd, niet te stijf, inhoudelijk, lekker leesbaar, niet te lang of te kort en heel inspirerend zijn, want dan geef ik tenminste waarde als coach”. Pffff. Daar word je niet echt ontspannen van, toch? Het komt vaak door de Perfectionist dat je je teveel focust op het behalen van een abstract eindresultaat in plaats van op het zetten van kleine, concrete stappen.

Dan is er nog het deel van je dat gebukt gaat onder de opdrachtjes van de Perfectionist en bang is niet goed genoeg te zijn. Het deel dat bang is voor falen en voor afwijzing, en voor de ongemakkelijke gevoelens die bij onzekerheid horen. Je zou dit deel kunnen zien als een Bang of Kwetsbaar Kind. Als een kind heel bang is, wil het zo snel mogelijk weg uit de situatie. Hey, en wie komt daar om de hoek kijken om jouw Kwetsbare Kind te redden? Hallo Uitsteller! And off they go…

Als je je wil bevrijden van je uitstelgedrag is de eerste stap je bewust worden van dit mechanisme en het samenspel tussen de verschillende delen. Door ze te objectiveren creëer je afstand: ik BEN geen Uitsteller, ik HEB een deel dat graag wil uitstellen. Je kunt dan misschien al een klein beetje van een afstandje naar je patronen kijken in plaats van ermee samen te vallen.

Vervolgens is het de kunst om bewust voor de angsten en behoeften van de verschillende delen te gaan zorgen. In Voice Dialogue beginnen we altijd met het honoreren van de Primaire Delen, in dit geval de Uitsteller en de Perfectionist. Als je de neiging hebt om te gaan uitstellen, sta er dan even bij stil en maak contact met wat je voelt in je lichaam. Waardeer je Uitsteller voor wat die voor je wil betekenen (ongemak uit de weg gaan) en geef ‘m een denkbeeldige plek in de ruimte, wat verder van je af. Doe hetzelfde met de Perfectionist. Sta even stil bij de opdrachtjes die je van hem krijgt, denk “Dank je Perfectionist, je mag aan het einde nog een keer je mening over mijn werk geven, maar nu hoeft het nog niet perfect te zijn” (of zoiets). Geef ook je Perfectionist een denkbeeldige stoel in de ruimte, en zet ‘m daar elke keer weer op als hij zich weer met je werk wil bemoeien. Dit is in het begin misschien een beetje gek, maar door het vaak te doen wordt het vanzelf een routine.

Tot slot hebben we een deel nodig dat op een andere manier voor het Kwetsbare Kind kan zorgen dan de Perfectionist en de Uitsteller tot nu toe hebben gedaan. Wie heeft een Kwetsbaar Kind het hardst nodig als hij bang is? Een Liefdevolle Ouder natuurlijk! Maak contact met de gevoelens van angst die je voelt als je merkt dat je uitstelt. Probeer het niet op te lossen, maar nodig het gevoel uit om er helemaal te zijn. Als dat er is, kun je je dan voorstellen dat je er als een liefdevolle ouderfiguur voor dat bange kindje kan zijn? Sla een denkbeeldige arm om hem of haar heen of neem het op schoot en laat het weten dat je de angst ziet en dat je er voor hem of haar bent. Door op deze manier voor je kwetsbaarheid te zorgen, kun je voor jezelf meer innerlijke rust creëren.

Wordt het nog gezellig ook in je werkkamer, als jij aan het werk bent, terwijl de Perfectionist en de Uitsteller op veilige afstand op een stoeltje zitten, terwijl de Liefdevolle Ouder met het Kwetsbare Kindje op schoot op de bank zit.

Tot slot nog wat algemene, aanvullende tips om je uitstelgedrag te tackelen:

  • Weet waarvoor je het allemaal doet, houd je doel op de lange termijn in het vizier. Hak je doelen vervolgens in steeds kleinere stukjes, zodat je stap voor stap aan het werk kunt. Een bedrijf starten wordt een blog bijhouden wordt vandaag één artikel schrijven wordt deze alinea schrijven in het komende kwartier.
  • Nodig een Gedisciplineerd Deel uit om je te helpen. Het kan je bijvoorbeeld helpen om als je begint voor jezelf een positieve gedachte te herhalen in je hoofd, zoals ‘ik ben geconcentreerd’. Als je merkt dat je met je aandacht afdwaalt, breng deze dan rustig en vriendelijk weer terug naar het zinnetje terwijl je verder werkt.
  • Stop met multi-tasken zodat je je kunt richten op de ene taak. Sluit je mailbox af, zet je telefoon op stil en geef het duidelijk aan bij andere mensen dat je niet gestoord wil worden.
  • Nodig je Levensgenieter uit om jezelf te belonen na het voltooien van je taak!

Ik hoop je een klein beetje op weg te hebben geholpen door je te laten zien wat er vaak aan de hand is bij uitstelgedrag. Wil je zelf actief aan de slag hiermee, maak dan een afspraak voor een   Voice Dialogue-sessie. Door Voice Dialogue echt te gaan ervaren kun je je bewuster worden hoe deze verschillende kanten bij jou eruit zien. Je zult dan sneller gaan opmerken wanneer ze op de voorgrond treden, waardoor je de mogelijkheid krijgt om de verschillende stemmetjes uit elkaar te halen en voor je eigen kwetsbaarheid te gaan zorgen. Zodat jij uiteindelijk geconcentreerd kunt gaan doen wat je echt wil doen!

Tot slot bied ik mijn oprechte excuses aan voor het feit dat deze blog er al drie dagen eerder had kunnen zijn als ik niet ook wat ruimte aan mijn eigen Uitsteller had gegeven. 🙂

[1] In een Voice Dialogue-sessie gebruiken we dit soort benamingen voor subpersonen alleen als die heel duidelijk door de cliënt zelf naar voren worden gebracht. Voor de leesbaarheid worden ze hier wel aangeduid met één naam, dus ‘de Uitsteller’ en bijvoorbeeld niet ‘het deel dat ervoor zorgt dat jij liever gaat gamen in plaats van studeren.’